به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه در مشهد، حجتالاسلام محسن گریوانی در نشست تخصصی «نقش تربیت و جایگاه تشویق و تنبیه» که به همت واحد تربیتی و تبلیغی مدرسه علمیه حضرت زینب(سلاماللهعلیها) برگزار شد، به تبیین مبانی تربیت اسلامی در اندیشه امام شهید پرداخت و با تأکید بر نقش استقلال فکری در فرآیند تربیت، جایگاه تشویق و تنبیه، نسبت تربیت و سیاست و همچنین آسیبهای نظامهای تربیتی معاصر را مورد بررسی قرار داد.
وی در ابتدای سخنان خود، با تبیین اندیشههای تربیتی امام شهید، نظریه «بعثت» را به عنوان مبنای تربیت اسلامی تشریح کرد و اظهار داشت: تربیت، فرآیندی دو مرحلهای است که ابتدا با «بعثت در درون»؛ یعنی برانگیختگی عقل، وجدان و فطرت آغاز میشود و سپس در قالب «بعثت در بیرون» به قیام و تحول اجتماعی میانجامد. در این نگاه، تربیت دارای دو بُعد «بینش» در حوزه تعلیم و «تزکیه» در عرصه عملیاتیسازی مفاهیم است.
سخنران این نشست با نقد رویکردهای سنتی مبتنی بر تحمیل، تلقین و عادت، تصریح کرد: این شیوهها موجب وابستگی افراد به کنترلگر بیرونی و خاموش شدن چراغ وجدان میشود؛ در حالی که الگوی مطلوب تربیتی، که از سوی اندیشمندانی همچون آیتالله حائری شیرازی تبیین شده است، بر «استقلال فکری» استوار است. در این رویکرد، مربی نقش «تسهیلگر» را ایفا میکند و با بیدار کردن حجت باطنی؛ یعنی عقل و فطرت، زمینه خودکنترلی فرد را فراهم میسازد.
تبیین نسبت تربیت، سیاست و جایگاه تشویق و تنبیه در نظام تربیتی اسلام
حجتالاسلام گریوانی در ادامه، با تحلیل ابعاد سیاسی تربیت، به تبیین تفاوت عملکرد «ائمه جور» و «ائمه نور» پرداخت و اظهار داشت: ائمه جور با سلب فرصت تفکر، انسان را به سوی سقوط سوق میدهند؛ اما ائمه نور با احیای اندیشه و وجدان، زمینه تعالی انسان را فراهم میکنند.
وی با اشاره به اندیشه امامین انقلاب درباره تقدم سیاست بر تربیت، خاطرنشان کرد: مقصود از این تقدم، بهرهگیری از حاکمیت عدل برای تسهیل تربیت عمومی و شکلگیری ایمان آگاهانه در جامعه است.
این استاد حوزه و دانشگاه ضمن نقد رویکرد تقلیلگرایانه روانشناسی مدرن که ادراک و هیجان را از یکدیگر جدا کرده و انسان را به ابعاد مادی محدود میکند، مدل قرآنی تربیت را مبتنی بر دو رکن «ادراک» در قالب جهاد تبیین و «احساس» در قالب برانگیختگی درونی دانست.
وی تأکید کرد: تشویق و تنبیه، ابزارهای بیرونی هستند که باید با فطرت انسان همسو باشند و تنبیه در فرهنگ قرآن، به معنای آگاهیبخشی است. همچنین قرآن کریم با بهرهگیری از مفاهیمی همچون ترغیب و ترهیب، خوف و رجاء، وعد و وعید، نظامی منسجم برای رشد انسان در چارچوب دین ترسیم کرده است.
حجتالاسلام گریوانی، آسیب اصلی نهادهای تربیتی امروز را «نهادی و آکادمیک شدن تربیت» عنوان کرد و اظهار داشت: نباید تربیت را به مدرسه و دانشگاه محدود کرد، بلکه باید با بازگشت به الگوی نبوی، زمینه ایجاد فضاهای تربیتی و تسهیل رشد نفوس را فراهم ساخت.
وی در پایان، برای تعمیق این مباحث، مطالعه آثار اندیشهساز علامه طباطبایی، شهید مطهری، شهید بهشتی، آیتالله حائری شیرازی، سید قطب و سید بن طاووس(رحمهمالله) را به عنوان منابع بنیادین این حوزه پیشنهاد کرد.
نظر شما